درسنامه آموزشی پیام های آسمان کلاس هفتم
درس چهاردهم: کمال هم نشین
گِلی خوشبوی در حمام روزی
رسید از دست محبوبی به دستم
بدو گفتم که مشکی یا عَبیری
که از بوی دلاویز تو مستم
بگفتا من گِلی ناچیز بودم
ولیکن مدتی با گُل نشستم
کمال همنشین در من اثر کرد
و گرنه من همان خاکم که هستم
فعّالیت کلاسی (صفحهٔ 143 کتاب درسی)
با توجّه به شعر بگویید، دوستان و همنشینان چگونه بر یکدیگر تأثیر میگذارند؟
رفتار و اخلاق همنشین در انسان تاثیر میگذارد، اگر این همنشین خوب باشد تاثیر خوب و مثبت میگذارد و اگر همنشین انسان بد باشد، مسئله برعکس میگردد.
بعضی از ما همین که شخصی را چند مرتبه در خیابان، مدرسه، صف اتوبوس و یا مکانهای دیگر ببینیم و از او خوشمان بیاید، با او دوست میشویم و بدون هیچ تحقیقی او را همنشین خود میسازیم. این روش انتخاب میتواند بسیار خطرناک باشد؛ چرا که ما به خوبی نمیدانیم دوست تازهٔ ما چه ویژگیهای رفتاری دارد.
برای اینکه بهترین دوستان را انتخاب کنیم، چه باید بکنیم؟
به نظر شما چگونه میتوانیم دوستانمان را امتحان کنیم؟
در اینجا به سه ویژگی مهم که میتوان با آنها دوستان خوب را شناسایی کرد، میپردازیم:
1- اهل نماز و نیکی
یکبار دیگر حدیث را با دقّت بیشتری بخوانید. در اینجا امام جملهای را سه بار تکرار کرده است. علّت این تکرار چیست؟
چرا امام با این همه تأکید ما را از دوستی با کسانی که به نماز بی توجّهاند و یا به فکر دیگران نیستند، بازمیدارد؟
به یقین کسی که به فرمان خالق جهان و خواسته او برای اقامه نماز بیتوجّه است، به ما و خواستههای ما نیز توجّهی نخواهد کرد. در سخن امام در کنار توجّه به نماز، کمک به دیگران نیز آمده است. به نظر شما کسی که فقط در ایّام خوشی در کنار انسان است اما در مواقع سختی و به هنگام نیاز، او را به حال خود رها میکند، دوست خوبی است؟
دوست آن دانم که گیرد دست دوست
در پریشان حالی و درماندگی
فعّالیت کلاسی (صفحهٔ 145 کتاب درسی)
به نظر شما چرا اهل نماز بودن تا این حد در انتخاب دوست مهم دانسته شده است؟ درباره این موضوع در کلاس گفتوگو کنید.
زیرا کسی که به فرمان خالق جهان و خواستهی او برای اقامه نماز بیتوجه است، به ما و خواستههای ما نیز توجهی نخواهد کرد.
2- وفای به عهد
وقتی به کسی قول میدهید تا کاری را برایش انجام دهید؛
وقتی با کسی قرار میگذارید تا همدیگر را در جایی ببینید؛
حتی وقتی با خودتان عهد میکنید که……
در همهٔ این موارد، شما قولی دادهاید و باید به آن وفا کنید.
خداوند وفای به عهد را نشانه ایمان میداند و میفرماید:
آیا تا به حال برایتان پیش آمده است که کسی به شما قولی بدهد، ولی به آن عمل نکند؟
در چنین شرایطی نسبت به او چه احساسی پیدا میکنید؟
اگر او باز هم به شما قولی بدهد، آیا به سخنش اعتماد میکنید؟
وقتی کسی به شما قولی میدهد، ولی به آن عمل نمیکند، مانند این است که جعبهٔ بزرگی را در کاغذی زیبا بپیچد و بهعنوان هدیه برای شما بفرستد. وقتی هدیه به دستتان میرسد موجب خوشحالی شما میشود، اما هنگامی که آن را باز میکنید میبینید خالی است و هیچ چیز داخل آن نیست.
در این حال، چقدر آزردهخاطر و ناراحت میشوید؟
این همان احساسی است که در هنگام بدقولی به انسان دست میدهد.
پایبند نبودن به قول و وعده، موجب میشود دوستی پایدار نماند.
فعّالیت کلاسی (صفحهٔ 146 کتاب درسی)
براساس روایت فوق، افراد بدقول و پیمان شکن، چگونه دوستان خود را از دست میدهند؟
با بد قولی خویش آنها را آزردهخاطر و ناراحت میکنند و موجب آن میشوند دوستانشان به آنها اعتماد نکنند و دوستی آنها پایدار نماند.
من از سالها پیش او را میشناسم. پیش از آنکه به پیامبری مبعوث شود.
آن وقتها من چوپان بودم و گوسفندان مردم را به صحرا میبردم. او هم گاهی گلّهای را به چراگاه میآورد.
یک روز که هر دو گوسفندانمان را به صحرا برده بودیم، به او گفتم: باید کمکم به فکر چراگاه دیگری باشیم. اینجا دیگر علف چندانی ندارد ...
او تپّهای را در دور دستها نشانم داد و گفت: پشت آن تپّه هم علفزاری هست، اگر میخواهی فردا صبح هر دو گلههایمان را به آنجا میبریم.
گفتم: باشد، پس قرار ما فردا صبح زود بالای همان تپّه ...
فردای آن روز، با صدای گوسفندان از خواب بیدار شدم، خورشید بالا آمده بود. یادم آمد که با او قرار داشتم. از جا پریدم، با عجله آبی به صورتم زدم و گوسفندان را به راه انداختم.
با خود گفتم گمان نمیکنم بردن این گوسفندها دیگر فایدهای داشته باشد. گوسفندهای او تا حالا دیگر از آن علفزار چیزی باقی نگذاشتهاند، ولی چارهای ندارم. هر قدر که مانده باشد، بهتر از هیچ است. این حیوانات گرسنه را که نمیتوانم همین طور رها کنم.
وقتی با گوسفندان بالای تپّه رسیدم، از تعجب سر جایم میخکوب شدم! محمّد امین گوسفندانش را همان جا نگه داشته بود و نگذاشته بود وارد علفزار شوند.
به او گفتم: پس چرا آنها را به داخل علفزار نبردی؟
گفت: قرار ما این بود که با هم گلّههایمان را بچرانیم.
3- راستگویی
آیا انسان میتواند با کسی دوست باشد، ولی هیچ اعتمادی به او نداشته باشد؟
به نظر شما، کدام ویژگی بیش از هر چیز دیگر موجب اعتماد میشود؟
این ضربالمثل را شنیدهاید که «خورشید همیشه پشت ابر نمیماند»؟
کسی که کار اشتباهی انجام داده است، برای جبران آن اشتباه فقط یکبار باید عذرخواهی کند. اما اگر برای مخفی کردن اشتباهش یک دروغ بگوید، دومین اشتباه را هم مرتکب شده است و... تا اینکه خورشید واقعیت از پشت ابر دروغ بیرون میآید؛ حادثهای که در انتظار همهٔ دروغ گوهاست.
اینجاست که معنای سخن حکیمانه امیرمؤمنان علیه السّلام بهتر معلوم میشود که فرمود:
بسیاری از دروغ های بزرگ، نتیجهٔ دروغهایی است که به شوخی گفته میشود. وقتی انسان عادت میکند به شوخی دروغ بگوید، بعد از مدتی بدون اینکه خودش بداند، گرفتار اخلاق زشت دروغگویی میشود. او کمکم در میان دوستانش به دروغگویی مشهور میشود و آبرو و اعتبارش را از دست میدهد و ناخودآگاه به گناهان بزرگ دیگر نیز گرفتار میشود.
خودت را امتحان کن (صفحهٔ 148 کتاب درسی)
1) کدام دو ویژگی است که اگر در کسی نبود باید از او پرهیز کرد؟
الف) رعایت اوقات نماز ب) نیکی به همنوعان در سختی و راحتی
2) راستگویی چه تأثیری بر اعمال انسان دارد؟
از دیدگاه امام صادق علیه السلام: "... کسی که زبانش راستگو باشد؛ اعمالش نیز پاک خواهد شد."
3) یکی از ویژگیهای مؤمنان که آنان را رستگار میسازد چیست؟
از دیدگاه خداوند : "به راستی که مومنان رستگار شدند، کسانی که آنان امانتها و پیمان خویش را رعایت میکنند."